Een lange geschiedenis in een (kleine) notendop

Foto door Johanna Steyaert

De harp is een van de oudste instrumenten en heeft een hele evolutie doorlopen. Hieronder vind je alvast enkele mijlpalen. Wil je er meer over weten, hou dan zeker ook onze ‘harpsprokkels’ in het oog. In deze sectie zullen regelmatig stukjes verschijnen die heel wat dieper ingaan op een tijdvak, een beroemde harpist en andere boeiende weetjes.

————————————————————————————————————————–

Heel, héél lang geleden, in de prehistorie, gebruikte men ‘eensnarige’ jachtbogen achter elkaar om zo verschillende tonen te produceren en zo is de boogharp ontstaan, een boog met meerdere snaren. Deze kwam veelvuldig voor bij de Sumeriërs en de Egyptenaren (3.500 v. C.). Het raam van zo’n boogharp bestond uit een gebogen deel, zoals de naam zegt, de klankkast was meestal opgetrokken uit hout of twijgen en overspannen met een dierenvacht. De hoekharpen zijn wat later ontwikkeld, waarschijnlijk rond 2.000 v. C. en komen we tegen in Babylon, Perzië, Israël en eveneens Egypte. Voor een betere stabiliteit en snaarspanning werd nog wat later een zuil toegevoegd waardoor de raamharp ontstond, deze lijkt het meest op onze ‘moderne’ harp. Vermoedelijk brachten de Feniciërs rond 1.100 v. C. deze harp tijdens hun vele handelsreizen mee naar Europa.

Van Campen, 1978, 8

Boogharp

Van Campen, 1978, 20

Hoekharp

Van Campen, 1978, 15

Raamharp

In de Klassieke Oudheid (de Grieken en Romeinen) kwam de harp veelvuldig voor en wordt ze al eens verward met de lier. Omdat de lieren door de volken in Noord-West Europa hearpe werden genoemd, ontstond een eeuwenlang misverstand. Nochtans zijn er zichtbare verschillen. Uit de klankkast van de lier staken twee armen die verbonden waren met een dwarsbalk waaraan zo’n 4 tot 7 snaren verbonden waren.

Van de Oudheid maken we een grote sprong naar de Middeleeuwen en zoomen we in op Groot-Brittannië en Ierland omdat hier de bakermat van de Keltische harp, ook wel folk harp genoemd, ligt. In Ierland werd de harp clarsach genoemd. Het was de tijd van de troubadours, rondtrekkende musici, die hoofse (en minder hoofse) verhalen opluisterden met muziek, soap series avant la lettre zeg maar. Maar ook koningen, ridders, jonkvrouwen en priesters bedienden zich prima van de harp.

Voor haar masterproef leerde Lidewei de oude Ierse harp (clarsach) bespelen. Hier de 2 nummers die aan beginnende harpspelers geleerd werden op deze harp.

In de late Middeleeuwen en vroege Renaissance zien we weer een nieuw type harp opduiken, de Gotische harp, een klein en licht instrument met 24 tot 26 snaren dat eveneens zeer geschikt was om te reizen. Naast de ‘eenvoudige’ diatonische harpen verschijnen in de 16e eeuw in Spanje en Italië chromatische harpen, deze hadden een extra rij snaren voor de kruisen en de mollen. Ze werden tot in de 18e eeuw bespeeld maar waren minder populair dan de diatonische harp.

In de 17e eeuw ontstond in Duitsland de haakjesharp waardoor men, door haakjes op/neerwaarts te plaatsen, het probleem van de kruisen en mollen deels kon ondervangen. Deze haakjes (of klepjes) harpen zijn tot op de dag van vandaag erg populair als folk harp.

Niet veel later bedacht J. Hochbrucker (1673-1783) een systeem waarbij de halve tonen gevormd werden door middel van pedalen die met de voeten werden bediend. Zijn enkelvoudige pedaalharp uit 1720, werd razend populair. De harp stond gestemd in Bes of Es, waarbij zeven pedalen elk twee mogelijke standen hadden om een snaar te verkorten of verlengen. De enkelvoudige pedaalharp werd vooral populair aan het Franse hof; een adellijke dochter hoorde immers harp te kunnen spelen. De Duits-Franse muziekinstrumentenontwerper S. Erard ontwikkelde in 1780 de dubbelpedaalharp, tegenwoordig gewoon bekend als pedaalharp. Elk pedaal heeft nu drie standen in plaats van twee, waardoor elke mogelijke toonaard gespeeld kan worden.

Deze uitvinding zorgde ervoor dat de harp – eindelijk – haar rol als volwaardig instrument kon opnemen in een orkest, vandaar dat de pedaalharp vaak concertharp wordt genoemd. De moderne pedaalharp beschikt over 47 snaren en heeft, op de piano na, het grootste bereik van alle orkestinstrumenten.

Door Pedro Sánchez – Eigen werk, CC BY 2.5, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=785352

Kleine handjes of grootse dromen, voor elke ambitie past er een harp(je)!

%d bloggers liken dit: